adhyāya 1
vallī 1
ōṃ uśan ha vai vājaśravasa-ssarvavēdasa-ndadau।
tasya ha nachikētā nāma putra āsa ॥1॥
taṃ ha kumāraṃ santa-ndakṣiṇāsu nīyamānāsu śraddhā-”vivēśa। sō-‘manyata ॥2॥
pītōdakā jagdhatṛṇā dugdhadōhā nirindriyāḥ।
anandā nāma tē lōkāstānsa gachChati tā dadat ॥3॥
sa hōvācha pitara-ntata kasmai mā-ndāsyasīti।
dvitīya-ntṛtīya-ntaṃ hōvācha mṛtyavē tvā dadāmīti ॥4॥
bahūnāmēmi prathamō bahūnāmēmi madhyamaḥ।
kiṃ svidyamasya kartavyaṃ yanmayādya kariṣyati ॥5॥
anupaśya yathā pūrvē pratipaśya tathā-‘parē।
sasyamiva martyaḥ pachyatē sasyamivājāyatē punaḥ ॥6॥
vaiśvānaraḥ praviśatyatithirbrāhmaṇō gṛhān।
tasyaitāṃ śānti-ṅkurvanti hara vaivasvatōdakam ॥7॥
āśāpratīkṣē saṅgataṃ sūnṛtā-ñchēṣṭāpūrvē putrapaśūṃścha sarvān।
ētad vṛṅktē puruṣasyālpamēdhasō yasyānaśnanvasati brāhmaṇō gṛhē ॥8॥
tisrō rātrīryadavātsīrgṛhē mē-‘naśnanbrahmannatithirnamasyaḥ।
namastē-‘stu brahmansvasti mē-‘stu tasmātprati trīnvarānvṛṇīṣva ॥9॥
śāntasaṅkalpa-ssumanā yathā syādvītamanyurgautamō mābhi mṛtyō।
tvatprasṛṣṭa-mmābhivadētpratīta ētattrayāṇā-mprathamaṃ varaṃ vṛṇē ॥10॥
yathā purastād bhavitā pratīta auddālakirāruṇirmatprasṛṣṭaḥ।
sukhaṃ rātrī-śśayitā vītamanyustvā-ndadṛśivānmṛtyumukhātpramuktam ॥11॥
svargē lōkē na bhaya-ṅkiñchanāsti na tatra tva-nna jarayā bibhēti।
ubhē tīrtvā-‘śanāyāpipāsē śōkātigō mōdatē svargalōkē ॥12॥
sa tvamagniṃ svargyamadhyēṣi mṛtyō prabrūhi tvaṃ śraddadhānāya mahyam।
svargalōkā amṛtatva-mbhajanta ētad dvitīyēna vṛṇē varēṇa ॥13॥
pra tē bravīmi tadu mē nibōdha svargyamagni-nnachikētaḥ prajānan।
anantalōkāptimathō pratiṣṭhāṃ viddhi tvamēta-nnihita-ṅguhāyām ॥14॥
lōkādimagni-ntamuvācha tasmai yā iṣṭakā yāvatīrvā yathā vā।
sa chāpi tatpratyavadadyathōktamathāsya mṛtyuḥ punarēvāha tuṣṭaḥ ॥15॥
tamabravītprīyamāṇō mahātmā vara-ntavēhādya dadāmi bhūyaḥ।
tavaiva nāmnā bhavitā-‘yamagni-ssṛṅkā-ñchēmāmanēkarūpā-ṅgṛhāṇa ॥16॥
triṇāchikētastribhirētya sandhi-ntrikarmakṛttarati janmamṛtyū।
brahmajajña-ndēvamīḍyaṃ viditvā nichāyyēmāṃ śāntimatyantamēti ॥17॥
triṇāchikētastrayamētadviditvā ya ēvaṃ vidvāṃśchinutē nāchikētam।
sa mṛtyupāśānpurataḥ praṇōdya śōkātigō mōdatē svargalōkē ॥18॥
ēṣa tē-‘gnirnachikēta-ssvargyō yamavṛṇīthā dvitīyēna varēṇa।
ētamagni-ntavaiva pravakśyanti janāsastṛtīyaṃ vara-nnachikētō vṛṇīṣva ॥19॥
yēya-mprētē vichikitsā manuṣyē-‘stītyēkē nāyamastīti chaikē।
ētadvidyāmanuśiṣṭastvayā-‘haṃ varāṇāmēṣa varastṛtīyaḥ ॥20॥
dēvairatrāpi vichikitsita-mpurā na hi suvijñēyamaṇurēṣa dharmaḥ।
anyaṃ vara-nnachikētō vṛṇīṣva mā mōparōtsīrati mā sṛjainam ॥21॥
dēvairatrāpi vichikitsita-ṅkila tva-ñcha mṛtyō yanna sujñēyamāttha।
vaktā chāsya tvādṛganyō na labhyō nānyō varastulya ētasya kaśchit ॥22॥
śatāyuṣaḥ putrapautrānvṛṇīṣva bahūnpaśūnhastihiraṇyamaśvān।
bhūmērmahadāyatanaṃ vṛṇīṣva svaya-ñcha jīva śaradō yāvadichChasi ॥23॥
ētattulyaṃ yadi manyasē varaṃ vṛṇīṣva vitta-ñchirajīvikā-ñcha।
mahābhūmau nachikētastvamēdhi kāmānā-ntvā-ṅkāmabhāja-ṅkarōmi ॥24॥
yē yē kāmā durlabhā martyalōkē sarvānkāmāṃśChandataḥ prārthayasva।
imā rāmā-ssarathā-ssatūryā na hīdṛśā lambhanīyā manuṣyaiḥ।
ābhirmatprattābhiḥ parichārayasva nachikētō maraṇa-mmā-‘nuprākśīḥ ॥25॥
śvōbhāvā martyasya yadantakaitatsarvēndriyāṇā-ñjarayanti tējaḥ।
api sarva-ñjīvitamalpamēva tavaiva vāhāstava nṛtyagītē ॥26॥
na vittēna tarpaṇīyō manuṣyō lapsyāmahē vittamadrākśma chēttvā।
jīviṣyāmō yāvadīśiṣyasi tvaṃ varastu mē varaṇīya-ssa ēva ॥27॥
ajīryatāmamṛtānāmupētya jīryanmartyaḥ kvadhassthaḥ prajānan।
abhidhyāyanvarṇaratipramōdānatidīrghē jīvitē kō ramēta ॥28॥
yasminnidaṃ vichikitsanti mṛtyō yatsāmparāyē mahati brūhi nastat।
yō-‘yaṃ varō gūḍhamanupraviṣṭō nānya-ntasmānnachikētā vṛṇītē ॥29॥
vallī 1
ōṃ uśan ha vai vājaśravasa-ssarvavēdasa-ndadau।
tasya ha nachikētā nāma putra āsa ॥1॥
taṃ ha kumāraṃ santa-ndakṣiṇāsu nīyamānāsu śraddhā-”vivēśa। sō-‘manyata ॥2॥
pītōdakā jagdhatṛṇā dugdhadōhā nirindriyāḥ।
anandā nāma tē lōkāstānsa gachChati tā dadat ॥3॥
sa hōvācha pitara-ntata kasmai mā-ndāsyasīti।
dvitīya-ntṛtīya-ntaṃ hōvācha mṛtyavē tvā dadāmīti ॥4॥
bahūnāmēmi prathamō bahūnāmēmi madhyamaḥ।
kiṃ svidyamasya kartavyaṃ yanmayādya kariṣyati ॥5॥
anupaśya yathā pūrvē pratipaśya tathā-‘parē।
sasyamiva martyaḥ pachyatē sasyamivājāyatē punaḥ ॥6॥
vaiśvānaraḥ praviśatyatithirbrāhmaṇō gṛhān।
tasyaitāṃ śānti-ṅkurvanti hara vaivasvatōdakam ॥7॥
āśāpratīkṣē saṅgataṃ sūnṛtā-ñchēṣṭāpūrvē putrapaśūṃścha sarvān।
ētad vṛṅktē puruṣasyālpamēdhasō yasyānaśnanvasati brāhmaṇō gṛhē ॥8॥
tisrō rātrīryadavātsīrgṛhē mē-‘naśnanbrahmannatithirnamasyaḥ।
namastē-‘stu brahmansvasti mē-‘stu tasmātprati trīnvarānvṛṇīṣva ॥9॥
śāntasaṅkalpa-ssumanā yathā syādvītamanyurgautamō mābhi mṛtyō।
tvatprasṛṣṭa-mmābhivadētpratīta ētattrayāṇā-mprathamaṃ varaṃ vṛṇē ॥10॥
yathā purastād bhavitā pratīta auddālakirāruṇirmatprasṛṣṭaḥ।
sukhaṃ rātrī-śśayitā vītamanyustvā-ndadṛśivānmṛtyumukhātpramuktam ॥11॥
svargē lōkē na bhaya-ṅkiñchanāsti na tatra tva-nna jarayā bibhēti।
ubhē tīrtvā-‘śanāyāpipāsē śōkātigō mōdatē svargalōkē ॥12॥
sa tvamagniṃ svargyamadhyēṣi mṛtyō prabrūhi tvaṃ śraddadhānāya mahyam।
svargalōkā amṛtatva-mbhajanta ētad dvitīyēna vṛṇē varēṇa ॥13॥
pra tē bravīmi tadu mē nibōdha svargyamagni-nnachikētaḥ prajānan।
anantalōkāptimathō pratiṣṭhāṃ viddhi tvamēta-nnihita-ṅguhāyām ॥14॥
lōkādimagni-ntamuvācha tasmai yā iṣṭakā yāvatīrvā yathā vā।
sa chāpi tatpratyavadadyathōktamathāsya mṛtyuḥ punarēvāha tuṣṭaḥ ॥15॥
tamabravītprīyamāṇō mahātmā vara-ntavēhādya dadāmi bhūyaḥ।
tavaiva nāmnā bhavitā-‘yamagni-ssṛṅkā-ñchēmāmanēkarūpā-ṅgṛhāṇa ॥16॥
triṇāchikētastribhirētya sandhi-ntrikarmakṛttarati janmamṛtyū।
brahmajajña-ndēvamīḍyaṃ viditvā nichāyyēmāṃ śāntimatyantamēti ॥17॥
triṇāchikētastrayamētadviditvā ya ēvaṃ vidvāṃśchinutē nāchikētam।
sa mṛtyupāśānpurataḥ praṇōdya śōkātigō mōdatē svargalōkē ॥18॥
ēṣa tē-‘gnirnachikēta-ssvargyō yamavṛṇīthā dvitīyēna varēṇa।
ētamagni-ntavaiva pravakśyanti janāsastṛtīyaṃ vara-nnachikētō vṛṇīṣva ॥19॥
yēya-mprētē vichikitsā manuṣyē-‘stītyēkē nāyamastīti chaikē।
ētadvidyāmanuśiṣṭastvayā-‘haṃ varāṇāmēṣa varastṛtīyaḥ ॥20॥
dēvairatrāpi vichikitsita-mpurā na hi suvijñēyamaṇurēṣa dharmaḥ।
anyaṃ vara-nnachikētō vṛṇīṣva mā mōparōtsīrati mā sṛjainam ॥21॥
dēvairatrāpi vichikitsita-ṅkila tva-ñcha mṛtyō yanna sujñēyamāttha।
vaktā chāsya tvādṛganyō na labhyō nānyō varastulya ētasya kaśchit ॥22॥
śatāyuṣaḥ putrapautrānvṛṇīṣva bahūnpaśūnhastihiraṇyamaśvān।
bhūmērmahadāyatanaṃ vṛṇīṣva svaya-ñcha jīva śaradō yāvadichChasi ॥23॥
ētattulyaṃ yadi manyasē varaṃ vṛṇīṣva vitta-ñchirajīvikā-ñcha।
mahābhūmau nachikētastvamēdhi kāmānā-ntvā-ṅkāmabhāja-ṅkarōmi ॥24॥
yē yē kāmā durlabhā martyalōkē sarvānkāmāṃśChandataḥ prārthayasva।
imā rāmā-ssarathā-ssatūryā na hīdṛśā lambhanīyā manuṣyaiḥ।
ābhirmatprattābhiḥ parichārayasva nachikētō maraṇa-mmā-‘nuprākśīḥ ॥25॥
śvōbhāvā martyasya yadantakaitatsarvēndriyāṇā-ñjarayanti tējaḥ।
api sarva-ñjīvitamalpamēva tavaiva vāhāstava nṛtyagītē ॥26॥
na vittēna tarpaṇīyō manuṣyō lapsyāmahē vittamadrākśma chēttvā।
jīviṣyāmō yāvadīśiṣyasi tvaṃ varastu mē varaṇīya-ssa ēva ॥27॥
ajīryatāmamṛtānāmupētya jīryanmartyaḥ kvadhassthaḥ prajānan।
abhidhyāyanvarṇaratipramōdānatidīrghē jīvitē kō ramēta ॥28॥
yasminnidaṃ vichikitsanti mṛtyō yatsāmparāyē mahati brūhi nastat।
yō-‘yaṃ varō gūḍhamanupraviṣṭō nānya-ntasmānnachikētā vṛṇītē ॥29॥
Browse Related Categories: